Półwysep Reykjanes znów drży, a niebo nad Islandią przybiera ten niesamowity, pomarańczowy odcień. Dla nas, miłośników tej surowej wyspy, każdy nowy wypływ lawy to zjawisko, od którego trudno oderwać wzrok. Zrozumiałe, że chcesz to uwiecznić – perspektywa lotu ptaka nad pękniętą ziemią to coś, co zostaje w pamięci na zawsze. Ale latanie dronem nad rzeką płynnego ognia o temperaturze $1200^{\circ}C$ to nie to samo, co kręcenie wodospadów na południu. Widziałam już za dużo świetnego sprzętu, który skończył jako stopiona bryła plastiku, ponieważ piloci nie zdawali sobie sprawy, z jakim żywiołem mają do czynienia. Chcę Ci oszczędzić tego doświadczenia.

Wroga strefa: Płynny piec i zdradliwe wiatry

Stojąc przy krawędzi pola lawowego, czujesz ten żar na twarzy nawet z kilkuset metrów. Twój dron poczuje go znacznie szybciej i intensywniej. Plastikowe obudowy popularnych modeli, takich jak DJI czy Autel, zaczynają tracić swoją sztywność już przy $80^{\circ}C$. Nad świeżą lawą bazaltową, która emituje potężne promieniowanie podczerwone, ta granica zostaje przekroczona w zaledwie kilka sekund.

I nie chodzi tylko o bezpośredni żar. Islandzkie wulkany uczą pokory również przez zdradliwe ruchy powietrza. Gorące prądy wstępujące (updrafts) potrafią gwałtownie podrzucić maszynę, a zstępujące (downdrafts) – zepchnąć ją prosto do krateru. Zawsze powtarzam znajomym fotografom, żeby po prostu wykorzystywali nasz chłodny, islandzki wiatr. Jeśli ustawicie się od strony dowietrznej, boczny podmuch zadziała jak naturalny klimatyzator dla wirników, skutecznie rozpraszając to ekstremalne ciepło.

Zbroja dla drona: Jak oszukać fizykę

Niestety, standardowe wyposażenie fabryczne to za mało, by podlecieć naprawdę blisko bez strat. Najbardziej cierpią dolne sensory optyczne – to one jako pierwsze przyjmują uderzenie gorąca od spodu. Sama elektronika wewnątrz maszyny też mocno pracuje, a w powietrzu nagrzanym do $200^{\circ}C$ systemy chłodzenia drona po prostu się poddają.

Na szczęście mamy na to sprawdzone, niemal lotnicze sposoby. Najlepszą inwestycją jest złota folia poliamidowa (na przykład Kapton lub Reflect-A-Gold), która bez problemu wytrzymuje ciągłą pracę do $450^{\circ}C$ i świetnie odbija promieniowanie podczerwone. Dokładne oklejenie nią brzucha i ramion maszyny potrafi uratować sprzęt. Taśma aluminiowa, choć tańsza i odporna do ok. $300^{\circ}C$, też sprawdzi się do punktowego zabezpieczania szczelin. Trzeba tylko uważać, by w tym maskowaniu nie przesadzić. Metalizowane folie działają z zasady jak klatka Faradaya. Zaklejenie anten GPS czy szczelin wentylacyjnych to prosty przepis na utratę łączności i pożegnanie się z dronem w samym środku erupcji.

Anomalia magnetyczna i utrata kontroli

Bazalt tworzący nową skorupę Islandii jest niezwykle bogaty w żelazo i magnetyt. W praktyce oznacza to tyle, że kompas Twojego drona nad kraterem prędzej czy później oszaleje. Otrzymując sprzeczne dane na temat pola magnetycznego Ziemi, elektronika totalnie gubi orientację.

Gdy system pozycjonowania (GPS) próbuje na siłę skorygować te błędy, maszyna wpada w zjawisko znane jako toilet bowling – zatacza coraz większe, chaotyczne okręgi nad przepaścią. To moment, w którym panika jest najgorszym doradcą. Jedynym rozsądnym ratunkiem w takiej sytuacji jest przejęcie pełnej kontroli. Przełączenie się w tryb manualny (ATTI), który odcina wariujący GPS i stabilizację optyczną, pozwala na spokojne wyprowadzenie sprzętu z silnej strefy zakłóceń. Wymaga to jednak opanowania sterowania "na czuja" z uwzględnieniem dryfu wiatru, dlatego namawiam do potrenowania lotów w ATTI na długo przed wyprawą pod wulkan.

Taktyka lotu i kontrola obrazu

Pomyślne sfotografowanie erupcji to nie kwestia wiszenia nad wulkanem w nieskończoność w poszukiwaniu idealnego kadru, ale mądrego zarządzania czasem. Najwięcej wewnętrznych uszkodzeń wynika z długotrwałej kumulacji ciepła. System nazywany "Fast in, Fast out" sprawdza się tu najlepiej. Robisz krótki, 2-3 minutowy nalot po ujęcie, a potem odlatujesz na bezpieczną wysokość powyżej 100 metrów. Chłodniejsze powietrze uspokaja temperaturę baterii i silników przed kolejnym lotem. Bez profesjonalnych osłon na obudowie nie polecam schodzenia niżej niż 40-50 metrów nad płynącą rzekę ognia.

Światło to zupełnie osobne wyzwanie dla matrycy. Rozżarzona skała w otoczeniu zastygłego, czarnego bazaltu to koszmar dla jakichkolwiek automatycznych ustawień kamery. W dzień niezastąpione będą mocne, szare filtry (od ND32 do ND64), by utrzymać naturalną, kinową płynność ruchu na filmie. Przy zdjęciach ratuje nas bracketing (AEB – seria klatek o różnej ekspozycji, z których złożysz później HDR) oraz ręczne ustawianie ostrości. Autofocus pogubi się w gęstych oparach i dymie znacznie szybciej, niż przypuszczasz.

Zabójca z ukrycia: Wulkaniczny popiół

Kiedy już bezpiecznie wylądujesz, ze świetnym materiałem na karcie, czeka na Ciebie jeszcze jeden, zupełnie niewidzialny wróg. Wulkaniczny popiół to nie zwykły kurz. To w gruncie rzeczy mikroskopijne, ostre jak brzytwa drobiny szkła i minerałów. Zassane do otwartych silników bezszczotkowych, działają wewnątrz jak papier ścierny niszczący łożyska.

Co więcej, islandzki popiół jest mocno nasycony siarką. Gdy połączy się z naszą wszechobecną, północną wilgocią czy mżawką, staje się żrącą i przewodzącą prąd papką. Dokładne czyszczenie sprzętu po każdym locie to absolutna konieczność, by maszyna posłużyła Ci w przyszłości. Osobiście zawsze najpierw przedmuchuję silniki sprężonym powietrzem, a kadłub dokładnie przecieram alkoholem izopropylowym (IPA o stężeniu pow. 90%), który świetnie rozpuszcza siarkę. Obiektyw też warto chronić dodatkowym, tanim filtrem UV – dużo łatwiej wyrzucić porysowane szkiełko niż wymieniać drogi moduł całej kamery.

Szanujmy to miejsce

Niezależnie od tego, jak bardzo kuszą nas te niezwykle dynamiczne widoki, musimy pamiętać o otoczeniu i zasadach. Islandzkie służby i tak mają pełne ręce roboty podczas erupcji. Przepisy EASA pozwalają nam standardowo na loty do 120 metrów wysokości, ale kiedy wulkan się budzi, Urząd Transportu często i bardzo szybko wprowadza strefy zakazu lotów (NOTAM). Zabezpieczają one kluczową przestrzeń dla śmigłowców ratowniczych czy dronów naukowych. W innych rejonach świata też bywa różnie – chociażby na Hawajach władze całkowicie zakazują używania dronów nad kraterami w trosce o ptaki i miejsca o religijnym znaczeniu.

Szanujmy te decyzje i sprawdzajmy na bieżąco mapy stref lotniczych. Dokumentowanie tak surowego oblicza Ziemi to wielki przywilej. Z odpowiednim przygotowaniem sprzętowym, zrozumieniem natury wulkanu i empatią do islandzkiego krajobrazu, przywieziesz do domu niesamowite obrazy – i co najważniejsze, w pełni sprawny sprzęt.